Bo mạch chủ là nơi kết nối, cấp nguồn, và truyền dẫn dữ liệu
giữa các phụ kiện khác với nhau. Chính vì thế, nếu bo mạch chủ gặp lỗi,
dù rất nhỏ, cũng có thể ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động của máy tính.
Nghĩa là nếu bo mạch chủ bị hỏng, các thiết bị khác trong máy tính cũng
sẽ không hoạt động, hay hoạt động chập chờn. Nếu hiện tượng chạm mạch
xảy ra, các thiết bị khác gắn trên đó cũng có thể bị hỏng theo. Chúng
ta sẽ xác định các hiện tượng liên quan đến việc bo mạch chủ đang có
vấn đề hư hỏng, rồi sau đó lần lượt từng bước tìm ra nguyên nhân gây
lỗi.
Các hiện tượng liên quan đến bo mạch chủ
Đầu
tiên là sau khi khởi động lại máy tính, nếu quá trình POST (Power On
Self Test) không xảy ra suông sẻ, sau đó nạp hệ điều hành Windows, mà
lại phát ra các tiếng bíp ngắn hay dài bằng loa, thì nghĩa là bo mạch
chủ, hoặc một vài thiết bị đang gắn lên nó bị lỗi. Điều khó khăn ở đây
là mỗi loại bo mạch chủ của các hãng, do sử dụng các BIOS không giống
nhau, nên tiếng bíp báo lỗi cũng rất khác biệt.
Hiện tượng thứ hai
là là đồng hồ máy tính luôn chạy sai mỗi khi bạn khởi động lại nó.
Trong lúc khởi động, máy tính cũng dừng lại, và hiển thị thông báo, cho
bạn biết cần nhấn phím F1 hay một phím nào khác, tùy dòng bo mạch chủ,
để vào CMOS và khai báo lại thời gian.
Hiện tượng thứ ba rất có
thể liên quan đến lỗi bo mạch chủ là việc máy tính bị treo trong lúc bạn
đang sử dụng nó. Khi đó bạn sẽ không thể tác động gì vào bàn phím hay
con chuột, hay thậm chí không thể nhấn cả nút Reset trên thùng máy, vì
toàn bộ đã mất tác dụng. Và việc tắt nguồn điện máy tính, rồi mở lại,
dường như là giải pháp duy nhất dành cho bạn lúc đó.
Cuối cùng là
hiện tượng máy tính không thể khởi động được. Ngoài các yếu tố về nguồn
điện, CPU hay RAM, thì bo mạch chủ chính là thiết bị cần kiểm tra lại
nhất.
Từng bước kiểm tra và xử lý
Sau
khi tắt nguồn và mở thùng máy ra, bạn hãy lần lượt thực hiện các bước
kiểm tra sau. Đừng quên đeo vòng chống tĩnh điện trước khi thực hiện
việc kiểm tra và sửa chữa bo mạch chủ, nếu như bạn không muốn làm nó hư
hỏng nặng hơn.
Đầu tiên, bạn hãy nhìn khắp một lượt bo mạch chủ
xem có chổ nào bị ẩm ướt, rỉ sét bao phủ lên mạch in hay không. Nếu có,
bạn có thể dùng một bàn chải lông mềm đánh nhẹ lên các vị trí đó. Một
miếng giẻ khô hay bình xịt khí nén sẽ có giá trị trong trường hợp này.
Dùng miếng giẻ khô lau sạch vị trí ẩm hay rỉ sét, rồi dùng bình xịt khí
nén thổi sạch các vết bẩn ấy là xong.
Sau đó bạn chú ý quan sát
các tụ điện nằm rải rác trên bo mạch chủ. Mặt trên của các tụ điện
thường phẳng khi chúng còn nguyên vẹn và hoạt động tốt. Nếu bạn đang
sống hay làm việc ở những vùng có nguồn điện không ổn định, thì các tụ
rất dễ bị hỏng. Khi đó trên bo mạch chủ sẽ có một vài tụ bị phù lên theo
các đường chéo của mặt trên tụ.
Nếu không phải là một kỹ sư hay
kỹ thuật viên điện tử, thì việc của bạn lúc này chỉ là mang chiếc bo
mạch chủ ấy ra cửa hàng dịch vụ tin học để họ sửa chữa, bằng cách thay
các tụ điện ấy, mà thôi.
Nếu
hiện tượng bạn gặp là luôn phải cập nhật lại thời gian mỗi lần khởi
động máy tính, thì nhân lúc này, bạn hãy tiến hành thay mới viên pin
CMOS cho đỡ tốn công. Do giá thành của viên pin CMOS khá rẻ, nên dù có
thay sớm thì bạn cũng sẽ không quá lãng phí.
Hầu hết các loại bo
mạch chủ, bạn có thể tháo lắp viên pin CMOS một cách đơn giản và dễ
dàng. Tuy nhiên với những dòng máy cũ có thiết kế pin CMOS được hàn cứng
vào bo mạch thì bạn sẽ phải mang bo mạch chủ ra các dịch vụ máy tính để
nhờ họ giúp đỡ.
Sau khi thay xong pin CMOS, bạn có thể thử khởi
động lại máy để xem lỗi nhập thời gian đã được xử lý xong chưa. Dĩ nhiên
trong lần đầu tiên, bạn vẫn phải nhập lại thông số thời gian, vì thế,
bạn cần khởi động thêm vài lần nữa để kiểm tra lỗi này.
Kế
tiếp, bạn kiểm tra và làm sạch các khe cắm RAM trên bo mạch chủ. Với
hiện tượng nghe tiếng bíp dài trong lúc khởi động, thì chắc chắn phần bộ
nhớ máy tính có vấn đề. Nếu những thanh RAM khi đem sang máy tính khác
đều hoạt động tốt, thì việc làm sạch khe RAM của bo mạch chủ, là việc
không thể bỏ qua.
Sau khi tháo toàn bộ các thanh RAM ra khỏi khe
cắm, bạn hãy dùng bình xịt khí nén thổi mạnh vào đó để làm sạch bụi bẩn,
hay các vết rỉ sét đang nằm trong đó.
Tương
tự với CPU, card màn hình và các card mở rộng khác, nếu máy tính không
nhận ra chúng trong quá trình khởi động, bạn cần tháo chúng ra, rồi làm
vệ sinh các khe cắm thật cẩn thận, trước khi lắp nó trở lại, và khởi
động máy tính để kiểm tra.
Nếu card màn hình mới lắp không được
máy tính nhận ra, thì rất có thể bo mạch chủ không hỗ trợ loại card đó.
Bạn có thể chỉnh CMOS về mặc định để tránh xung đột tài nguyên hoặc dùng
phần mềm Kill CMOS trong đĩa Hiren’s Boot để thực hiện việc này. Nếu
vẫn chưa được bạn hãy thử gắn thiết bị này vào một bo mạch khác để xác
định xem thiết bị có hoạt động bình thường hay không.
Một
lỗi hay gặp khác ảnh hưởng đến bo mạch chủ là do việc nâng cấp sai
BIOS. Việc nâng cấp BIOS đòi hỏi bạn phải tải đúng phiên bản hỗ trợ bo
mạch chủ và thực hiện từng bước theo hướng dẫn của hãng sản xuất. Việc
cấp nguồn liên tục trong quá trình nâng cấp cũng là yếu tố cần thiết.
Nếu bạn vừa thực hiện việc nâng cấp BIOS, mà bị cúp điện giữa lúc thực
hiện, hay bạn đã chọn sai phiên bản BIOS, thì hệ thống chắc chắn sẽ
không thể khởi động được. Khi đó, giải pháp tốt nhất là bạn mang đến các
trung tâm bảo hành của hãng sản xuất bo mạch chủ, hoặc cửa hàng máy
tính mà bạn đã mua, để nhờ họ giải quyết mà thôi.